Minęło już ponad dziesięć lat od premiery Tomb Raider 9, a cała trylogia Survivor zdążyła na dobre zapisać się w historii serii. Dziś, gdy wszystkie trzy odsłony tworzą zamkniętą całość, znacznie łatwiej spojrzeć na nie z szerszej perspektywy i ocenić nie tylko każdą z nich z osobna, ale również kierunek, w jakim rozwijała się nowa wizja Lary. Wiele elementów, które w momencie premiery pierwszej części wydawały się naturalnym fundamentem rebootu, z czasem nabrało zupełnie innego znaczenia. Dopiero zestawienie ich z wydarzeniami przedstawionymi w Rise of the Tomb Raider oraz Shadow of the Tomb Raider pozwala dostrzec, jak wyraźnie zmieniały się priorytety twórców.
Niniejszy artykuł nie jest próbą ponownej recenzji Tomb Raidera 9 ani oceną jego jakości jako gry. Nie będzie również analizował mechanik rozgrywki, oprawy audiowizualnej czy zawartości. Zamiast tego skupi się na założeniach, które przyświecały twórcom podczas budowania historii głównej bohaterki oraz na tym, jak wpłynęły one na sposób przedstawienia jej pierwszej wielkiej wyprawy. Czy droga, którą obrano na początku trylogii, rzeczywiście prowadziła do narodzin archeolożki i podróżniczki znanej z wcześniejszych odsłon serii? A może dopiero kolejne części odnalazły właściwy kierunek, stopniowo przesuwając środek ciężkości z walki o przetrwanie na odkrywanie dawnych cywilizacji i ich tajemnic? Spróbujmy przyjrzeć się temu bliżej.
Kiedy Crystal Dynamics zapowiedziało reboot serii, od początku było jasne, że nie będzie to kolejna przygoda doświadczonej poszukiwaczki skarbów. Tym razem twórcy postanowili opowiedzieć historię początków kariery bohaterki, pokazując Larę jako młodą absolwentkę archeologii, która dopiero stawiała swoje pierwsze kroki w świecie wielkich wypraw. W założeniu miała to być opowieść o tym, jak z pozoru zwyczajna dziewczyna przeobraża się w silną kobietę zdolną stawić czoła największym wyzwaniom. Sam pomysł trudno było uznać za nietrafiony. Wręcz przeciwnie. Po latach obcowania z Larą, która od pierwszych minut każdej gry doskonale radziła sobie w każdej sytuacji, pokazanie początku jej drogi wydawało się świeżym i interesującym kierunkiem, który jak najbardziej warto było ukazać.
Takie założenie niosło jednak ze sobą ogromną odpowiedzialność. Skoro głównym celem fabuły było ukazanie przemiany Lary, to każdy element zawartej w grze historii powinien prowadzić właśnie do tego momentu. Nie chodziło jedynie o zdobywanie doświadczenia czy nabieranie pewności siebie, ale o wiarygodne przedstawienie narodzin cech, które definiowały tę postać i czyniły ją kimś wyjątkowym. Mowa przede wszystkim o ciekawości świata, pasji odkrywania dawnych cywilizacji, odwadze w obliczu nieznanego oraz umiejętności odnajdywania się tam, gdzie inni dawno by się poddali. To właśnie te elementy od zawsze stanowiły fundament serii Tomb Raider, dlatego naturalnym wydawało się oczekiwanie, że również reboot uczyni z nich główną siłę napędową opowieści.
Największym wyzwaniem stojącym przed pierwszą odsłoną nowej serii było przekonujące pokazanie drogi, jaką Lara musiała przejść, aby stać się osobą znaną z późniejszych przygód. Twórcy zdecydowali się oprzeć tę przemianę przede wszystkim na doświadczeniu skrajnego zagrożenia i walce o przetrwanie. Wyspa Yamatai miała być miejscem, które odebrało jej poczucie bezpieczeństwa, zmusiło do przekraczania własnych granic i pokazało, że świat, który chciała poznać, może być znacznie bardziej brutalny, niż początkowo zakładała. Sam motyw zmierzenia się z nieznanym był bardzo dobrym punktem wyjścia, jednak sposób jego przedstawienia sprawił, że najważniejszym elementem kształtującym Larę stało się przede wszystkim okrucieństwo innych ludzi.
Przez znaczną część historii Lara musiała mierzyć się nie tyle z tajemnicami wyspy, jej historią czy trudnościami samej wyprawy, lecz z zagrożeniem ze strony mieszkańców Yamatai. To oni stali się głównym źródłem konfliktu, a kolejne wydarzenia skupiały się na ucieczce, walce i próbach uratowania członków ekspedycji. W efekcie szala została przechylona w stronę brutalnych konfrontacji, przez co motyw archeologiczny oraz poszukiwanie skarbów zostały zepchnięte na dalszy plan. Przemiana Lary została pokazana głównie jako proces hartowania się poprzez walkę i odporność na fizyczne cierpienie. Scenariusz wielokrotnie podkreślał jej wytrzymałość i zdolność do podnoszenia się po kolejnych traumatycznych wydarzeniach, jednak znacznie mniej miejsca poświęcał temu, co w największym stopniu kojarzyło się z jej postacią: umiejętnościom odkrywczyni, podróżniczki i osoby, która dzięki wiedzy oraz opanowaniu potrafiła odnaleźć się w nieznanym świecie.
Oczywiście nie oznaczało to, że Lara w grze nie wykazywała odwagi czy eksploracyjnej determinacji. Wręcz przeciwnie, jej wytrwałość była jednym z najważniejszych elementów historii. Problem polegał jednak na tym, że jej rozwój został oparty głównie na tym, ile była w stanie znieść, a nie na tym, jak skutecznie radziła sobie z prowadzeniem wyprawy i odkrywaniem pradawnych tajemnic, które przecież przyciągnęły ją na Yamatai. W wielu momentach można było odnieść wrażenie, że Lara pozostawała osobą reagującą na zaistniałe zagrożenia, zamiast kimś, kto stopniowo przejmował kontrolę nad sytuacją i potrafił przewidywać kolejne wydarzenia. Z perspektywy całej trylogii Survivor różnica ta stała się szczególnie widoczna, ponieważ kolejne części znacznie mocniej pokazywały ją jako osobę dominującą, kierującą się ciekawością świata oraz potrzebą poznania jego ukrytych tajemnic.
Ważnym elementem przemiany Lary miało być również pokazanie, jak odnajduje się ona w sytuacji, w której od jej decyzji zależy bezpieczeństwo innych osób. Już na początku wyprawy można było zauważyć, że nie była jedynie biernym członkiem ekspedycji. U boku Rotha uczestniczyła w podejmowaniu decyzji dotyczących kierunku podróży i wykazywała zainteresowanie nie tylko samym celem wyprawy, ale również sposobem jego osiągnięcia. Po katastrofie Endurance naturalnym kierunkiem rozwoju tej cechy mogło być stopniowe przejęcie odpowiedzialności za pozostałych uczestników wyprawy.
W praktyce ten aspekt został jednak mniej wyraźnie przedstawiony, niż można było oczekiwać. Lara przez większość historii skupiała się przede wszystkim na odnajdywaniu zaginionych członków załogi i reagowaniu na kolejne kryzysy pojawiające się na wyspie, ale rzadko sprawiała wrażenie osoby, która faktycznie przejęła inicjatywę. Jej działania często wynikały z konieczności naprawienia zaistniałej sytuacji, a nie z przemyślanego, przewidującego działania czy świadomego kierowania wydarzeniami. W rezultacie przemiana w osobę zdolną prowadzić innych przez niebezpieczne miejsca nie została pokazana tak wyraźnie, jak mogła zostać przedstawiona.
Była to o tyle istotna kwestia, że Lara od zawsze kojarzyła się nie tylko z odwagą, ale również z dużą charyzmą, dominującym podejściem i umiejętnością radzenia sobie w życiu na własnych warunkach. W przypadku pierwszej części rebootu dało się jednak odczuć coś innego. Twórcy skupili się przede wszystkim na ukazaniu jej fizycznej wytrzymałości oraz odporności na kolejne trudne doświadczenia. Szczególnie widoczne było to w sposobie przedstawiania śmierci i cierpienia innych osób. Często były to wydarzenia, które powinny mieć ogromny wpływ na bohaterkę, jednak po krótkich scenach pokazujących jej emocje szybko ustępowały miejsca kolejnym wydarzeniom. Tymczasem właśnie takie sytuacje mogły stanowić idealne tło do pokazania przemiany w osobę, która po kolejnych porażkach przestaje jedynie reagować na zagrożenia i zaczyna samodzielnie przejmować kontrolę nad własnym losem. Taki kierunek lepiej pasowałby do historii, w której walka rzeczywiście odgrywała kluczową rolę.
To, co jeszcze bardziej uwidoczniło się z perspektywy czasu, to sposób przedstawienia samego wątku archeologicznego. Nie można powiedzieć, że został on całkowicie pominięty, ponieważ gra zawierała elementy, które dobrze budowały ten aspekt przygody. Lara badała ruiny, odnajdywała relikty, dokumenty oraz inne przedmioty pozwalające lepiej poznać historię Yamatai. Szczególnie wartościowe były jej komentarze dotyczące odnajdywanych obiektów, ponieważ przypominały, że bohaterka nie była jedynie osobą walczącą o przetrwanie, ale również młodą archeolożką potrafiącą dostrzec znaczenie odkrywanych znalezisk. Bez tych elementów wiele lokacji mogłoby sprawiać wrażenie jedynie kolejnych miejsc służących do przemieszczania się pomiędzy fabularnymi wydarzeniami.
Problem nie tkwił więc w samym istnieniu elementów archeologicznych, lecz w ich miejscu w całej konstrukcji opowieści. Relikty, dokumenty oraz dodatkowe informacje o wyspie stanowiły przede wszystkim rozszerzenie świata dla osób chcących dokładniej poznać historię Yamatai. Główna fabuła natomiast znacznie częściej skupiała się na bieżących wydarzeniach związanych z walką o przetrwanie, konfliktem z mieszkańcami wyspy oraz próbami uratowania członków ekspedycji. W rezultacie odkrywanie przeszłości nie stało się głównym napędem przygody, lecz częściej pełniło funkcję dodatkowej warstwy wzbogacającej doświadczenie.
Najlepiej było to widoczne na przykładzie samej królowej Himiko. Jej postać od początku została przedstawiona jako centralna tajemnica wyprawy, jednak historia stojąca za dawną władczynią Yamatai nie została rozwinięta tak szeroko, jak pozwalał na to jej ogromny potencjał. Była to postać bardzo mało poznana historycznie, co dawało twórcom ogromną swobodę w kreowaniu jej charakteru, losów oraz znaczenia dla całej opowieści. Można było znacznie mocniej rozbudować jej historię, dokładniej przedstawić kulturę Yamatai czy szerzej wyjaśnić prawdziwe znaczenie rytuałów związanych z ofiarami.
Tymczasem znaczna część fabuły została skierowana w stronę współczesnego konfliktu na wyspie. Tajemnica Himiko oraz historia dawnej cywilizacji pozostały ważnym elementem, ale często funkcjonowały bardziej jako tło dla wydarzeń związanych z Solarii niż jako główny cel archeologicznego odkrycia. W efekcie Lara trafiała na niezwykle interesujące miejsce pełne historii i zagadek, jednak sama opowieść w większym stopniu koncentrowała się na tym, kto kontroluje wyspę obecnie, niż na tym, co wydarzyło się na niej wiele wieków wcześniej.
To właśnie w tym miejscu najbardziej widoczna stała się różnica pomiędzy Tomb Raider 9 a jego kontynuacjami. Rise of the Tomb Raider oraz Shadow of the Tomb Raider zachowały wiele elementów wprowadzonych w pierwszej części, jednak wyraźnie zmieniły ich proporcje. Przetrwanie nadal było ważną częścią przygody, a Lara wciąż musiała mierzyć się z przeciwnikami oraz trudnymi sytuacjami, ale zagrożenie nie stanowiło już głównego celu całej wyprawy. Było raczej przeszkodą na drodze do odkrycia czegoś znacznie większego.
W kolejnych odsłonach znacznie mocniej skupiono się na tym, co od początku stanowiło fundament serii Tomb Raider. Lara wyruszała w podróż przede wszystkim dlatego, że chciała poznać sekrety przeszłości, odnaleźć zaginione cywilizacje i odkryć prawdę ukrytą przez wieki. Tajemnicze miejsca, dawne wierzenia oraz zapomniane historie stały się głównym powodem jej działań, a nie jedynie dodatkiem do wydarzeń rozgrywających się wokół niej.
Zmiana była widoczna również w sposobie przedstawiania samej Lary. W Tomb Raider 9 najważniejszym doświadczeniem kształtującym bohaterkę było przetrwanie sytuacji, które miały ją zahartować. W kolejnych częściach coraz większą rolę zaczęła odgrywać jej wiedza, doświadczenie oraz umiejętność samodzielnego prowadzenia wypraw. Nadal ponosiła konsekwencje swoich decyzji i mierzyła się z niebezpieczeństwami, jednak jej działania wynikały przede wszystkim z potrzeby poznania świata oraz odkrywania jego tajemnic.
Nie oznaczało to całkowitego odejścia od założeń pierwszej części. Trylogia Survivor była przecież historią stopniowej przemiany Lary, a każda odsłona pokazywała inny etap tej drogi. Z perspektywy czasu można było jednak zauważyć, że dopiero kolejne gry znalazły bardziej wyważony sposób połączenia nowoczesnego podejścia do serii z jej klasycznymi fundamentami. Dzięki temu archeologia, eksploracja i odkrywanie dawnych sekretów ponownie znalazły się w centrum przygody.
Tomb Raider 9 pozostał ważnym etapem w historii serii, ponieważ otworzył zupełnie nowy rozdział i przedstawił nieznane wcześniej początki Lary. Była to opowieść o młodej bohaterce, która po raz pierwszy musiała zmierzyć się z sytuacją przekraczającą jej dotychczasowe doświadczenie i która właśnie poprzez te wydarzenia miała odkryć własną siłę. Z perspektywy całej trylogii Survivor widać jednak, że sposób przedstawienia tej przemiany różnił się od kierunku, który później obrały kolejne odsłony.
Największa różnica nie wynikała z liczby przeciwników, rozmiaru świata czy ilości dostępnych aktywności, lecz z samego podejścia do przedstawienia głównej bohaterki oraz charakteru jej przygody. W pierwszej części głównym doświadczeniem kształtującym Larę była konfrontacja z ludzką brutalnością i koniecznością bezustannego reagowania na doznawane krzywdy. Kolejne odsłony natomiast znacznie mocniej skupiły się na odkrywaniu dawnych sekretów, poznawaniu historii zaginionych cywilizacji oraz wyzwaniach wynikających z miejsc, do których Lara docierała.
Nie oznacza to, że wszystkie elementy dziewiątej odsłony nie pasowały do serii. Gra posiadała wiele rozwiązań, które dobrze budowały nową wizję świata i pozwalały dostrzec archeologiczny charakter Lary. Relikty, dokumenty oraz komentarze dotyczące odnajdywanych przedmiotów były wartościowym uzupełnieniem przygody. Problem polegał przede wszystkim na tym, że główna oś fabularna znacznie mocniej koncentrowała się na walce o przetrwanie niż na odkrywaniu historii i tajemnic, które od zawsze stanowiły jeden z najważniejszych elementów serii.
Ostatecznie Tomb Raider 9 pokazał jedną z możliwych interpretacji początków Lary i jej drogi do zostania legendarną poszukiwaczką przygód. Jednak dopiero kolejne części trylogii wyraźniej połączyły jej nową historię z klasycznym duchem serii, w którym najważniejsze miejsce w końcu zajęła eksploracja, archeologia oraz odkrywanie tego, co zostało ukryte przed światem. To właśnie ta ewolucja sprawiła, że cała trylogia Survivor stała się nie tylko opowieścią o przemianie bohaterki, ale również o stopniowym odnajdywaniu właściwego balansu pomiędzy nowoczesnym podejściem a fundamentami, na których przez lata budowano markę Tomb Raider. A jak wy widzicie to wszystko? Zapraszam do sekcji komentarzy.
