W ostatnich latach w środowisku graczy coraz częściej można zauważyć zjawisko krytykowania gier, zanim jeszcze zostaną one naprawdę poznane. Dotyczy to również serii Tomb Raider, która po restarcie marki przeszła ogromną zmianę, wprowadzając nowe rozwiązania, inną konstrukcję świata i odmienny sposób przedstawienia Lary Croft. Sama zmiana nie powinna być jednak powodem do automatycznego uznawania czegoś za gorsze. Problem zaczyna się wtedy, gdy opinia nie wynika z własnego doświadczenia, lecz z emocjonalnej reakcji na wszystko, co odbiega od tego, co znamy z przeszłości.
W internecie wystarczy jeden mocno sformułowany komentarz, aby szybko pojawiły się kolejne osoby powtarzające podobne zarzuty. Z czasem przestaje mieć znaczenie, czy ich autorzy rzeczywiście zetknęli się z krytykowaną grą. Negatywna opinia zaczyna żyć własnym życiem i funkcjonować jako coś oczywistego. Ktoś przeczyta, że nowa Lara jest "gorsza", kolejna osoba usłyszy, że nowe gry "nie mają już nic wspólnego z Tomb Raiderem", a jeszcze inna powtórzy te same słowa, nawet jeśli sama nigdy nie sprawdziła, ile jest w nich prawdy. W ten sposób powstaje przekaz, który z rzeczywistym doświadczeniem może mieć niewiele wspólnego.
Nie oznacza to oczywiście, że nowych gier nie wolno krytykować. Wręcz przeciwnie. Krytyka jest potrzebna, ponieważ bez niej trudno rozmawiać o wadach, niedociągnięciach i kierunku, w którym rozwija się seria. Problem pojawia się wtedy, gdy krytyka przestaje być opinią, a staje się sposobem atakowania twórców, innych graczy albo samej marki. Zamiast wskazywać konkretny element, który nie działa, pojawiają się ogólne stwierdzenia, że coś jest "beznadziejne", "zepsute" albo "nie jest już prawdziwym Tomb Raiderem". Takie słowa niewiele mówią o jakości gry. Znacznie więcej mówią natomiast o emocjach osoby, która je wypowiada.
W przypadku Tomb Raidera szczególnie łatwo pomylić własne przyzwyczajenia z obiektywną oceną. Seria ma za sobą długą historię, a kolejne pokolenia graczy przywiązywały się do różnych jej elementów. Dla jednej osoby najważniejszy będzie klimat pierwszych części, dla innej eksploracja, dla jeszcze innej fabuła, rozwój Lary albo sposób prowadzenia rozgrywki. Nie ma nic złego w tym, że ktoś preferuje klasyczne odsłony. Problem zaczyna się dopiero wtedy, gdy własny gust zostaje potraktowany jako uniwersalna miara jakości.
Można przecież nie lubić nowych części i jednocześnie uznać, że zostały dobrze wykonane. Można preferować klasyczną Larę, a mimo to dostrzegać, że jej współczesna wersja została zbudowana w przemyślany sposób. Można również uważać, że konkretne rozwiązania nie pasują do Tomb Raidera, bez konieczności twierdzenia, że wszystko, co pojawiło się po restarcie marki, jest z definicji złe. To bardzo ważne rozróżnienie, ponieważ "nie podoba mi się" nie jest tym samym co "jest źle zrobione".
Niestety internet sprzyja sytuacji, w której głośność opinii zaczyna być mylona z jej powszechnością. Najbardziej widoczni są zazwyczaj ci, którzy mają najwięcej do powiedzenia i najmocniej wyrażają swoje niezadowolenie. Osoby zadowolone często po prostu grają i nie czują potrzeby prowadzenia nieustannej dyskusji w komentarzach. W efekcie można odnieść wrażenie, że cała społeczność jest przeciwko danej grze, podczas gdy w rzeczywistości widzimy jedynie najbardziej aktywną część fandomu.
To prowadzi do kolejnego problemu. Kiedy negatywny przekaz zaczyna dominować, osoby mające inne zdanie mogą zwyczajnie zrezygnować z zabierania głosu. Nie chcą wdawać się w kolejną kłótnię ani tłumaczyć, dlaczego podobała im się gra, którą inni uznali za "katastrofę". W ten sposób powstaje pozornie jednomyślna społeczność, choć w rzeczywistości część osób po prostu milczy. Głośna krytyka nie musi więc oznaczać, że reprezentuje większość. Czasami oznacza tylko, że najbardziej aktywni uczestnicy dyskusji są najbardziej niezadowoleni.
Mechanizm ten jest szczególnie widoczny wtedy, gdy opinie zaczynają się wzajemnie napędzać. Jeden użytkownik formułuje mocny zarzut, kolejni go powtarzają, a po pewnym czasie sam zarzut staje się ważniejszy niż jego źródło. Nikt już nie pyta, skąd właściwie się wziął ani czy nadal odpowiada rzeczywistości. Wystarczy, że był powtarzany wystarczająco długo. Tak rodzą się internetowe slogany, które z czasem zaczynają funkcjonować jak fakty.
W przypadku Tomb Raidera można to zauważyć szczególnie wyraźnie. Pewne zarzuty wobec nowych odsłon powtarzane są od lat, nawet wtedy, gdy dotyczą rozwiązań, które zostały już zmienione albo nie opisują współczesnej wersji serii. Opinia pozostaje jednak w obiegu, ponieważ kolejne osoby przejmują ją od poprzednich. W pewnym momencie nie jest już nawet jasne, kto rzeczywiście doszedł do takiego wniosku na podstawie własnego doświadczenia.
Nie zawsze wynika to ze złej woli. Ludzie naturalnie szukają potwierdzenia własnych przekonań i łatwo przyjmują poglądy grupy, z którą czują więź. W przypadku fandomu ma to szczególne znaczenie, ponieważ wieloletni fani często mają silne poczucie związku z marką. Jeżeli przez lata słyszą, że "prawdziwy Tomb Raider" wyglądał w określony sposób, każda większa zmiana może być odebrana nie jako kolejny etap rozwoju, lecz jako odejście od tego, co uważają za właściwe.
Nie ma nic złego w nostalgii. Problem pojawia się wtedy, gdy nostalgia zaczyna zastępować własną ocenę. Można kochać pierwsze części Tomb Raidera i jednocześnie dać szansę nowym. Można uważać, że klasyczne gry miały wyjątkowy klimat, a przy tym dostrzegać zalety współczesnej serii. Te rzeczy nie muszą się wzajemnie wykluczać. Historia marki nie jest zamkniętym rozdziałem, do którego twórcy muszą bez końca wracać. Gry zmieniają się razem z odbiorcami, technologią i sposobem opowiadania historii.
Właśnie dlatego tak ważne jest oddzielenie krytyki od odrzucenia wszystkiego, co nowe. Jeżeli komuś nie odpowiada sposób prowadzenia rozgrywki, model rozwoju postaci, konstrukcja lokacji czy kierunek fabuły, warto o tym powiedzieć. Taka opinia może być bardzo cenna. Jeżeli jednak jedynym argumentem jest to, że "kiedyś było lepiej", trudno na jej podstawie prowadzić jakąkolwiek rzeczową rozmowę. Przeszłość może być punktem odniesienia, ale nie powinna odbierać nam możliwości dostrzegania wartości w teraźniejszości.
Dotyczy to również samej Lary. Jej współczesna wersja różni się od bohaterki znanej z klasycznych gier, ale różnica nie oznacza automatycznie braku jakości. Młodsza Lara została przedstawiona jako osoba dopiero budująca własną tożsamość, ucząca się radzić sobie z konsekwencjami swoich decyzji i stopniowo odkrywająca, kim chce zostać. To zupełnie inny etap jej życia niż ten, który obserwowaliśmy w pierwszych odsłonach serii. Można preferować jedną interpretację nad drugą, ale trudno uczciwie oceniać nową Larę wyłącznie przez pryzmat tego, że nie jest dokładnie taka sama jak dawniej.
Być może właśnie tutaj warto zatrzymać się na chwilę przed wydaniem kolejnego wyroku. Zamiast pytać, dlaczego nowy Tomb Raider nie jest identyczny z poprzednimi częściami, można zapytać, co twórcy próbują osiągnąć i czy w ramach własnych założeń robią to dobrze. Taka perspektywa nie wymaga porzucenia klasyków ani udawania, że każda decyzja deweloperów jest trafiona. Wymaga jedynie uczciwości wobec samego siebie.
Po latach obserwowania dyskusji wokół Tomb Raidera można więc dojść do prostego wniosku. Największym problemem nie jest sama krytyka, lecz sytuacja, w której przestajemy odróżniać własne doświadczenie od opinii zasłyszanej od innych. Wtedy łatwo zacząć oceniać grę, której właściwie nie poznaliśmy, i odrzucać rozwiązania tylko dlatego, że są inne od tych, które znamy.
Nowe przygody Lary nie muszą podobać się każdemu. Nie muszą również zastępować klasycznych gier ani odbierać im wyjątkowego miejsca w historii serii. Wystarczy dać im możliwość przemówienia własnym językiem. Dopiero wtedy możemy naprawdę zdecydować, co w nich działa, co nie działa i czy ta wersja Tomb Raidera ma coś wartościowego do zaoferowania. A własne zdanie zawsze będzie więcej warte niż najbardziej popularny komentarz w internecie.
